ตรวจเครนให้ถูกต้องตามกฎหมาย: ใครตรวจได้ ต้องตรวจอะไร บ่อยแค่ไหน และใช้น้ำหนักทดสอบเท่าไร

สรุปสั้น: ตาม “กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหารและการจัดการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานเกี่ยวกับเครื่องจักร ปั้นจั่น และหม้อน้ำ พ.ศ. 2564 หมวดที่ 2 ส่วนที่ 1” นายจ้างต้องจัดให้มีการทดสอบเครนโดยวิศวกร ที่มีคุณสมบัติตามกฎหมาย โดยใช้แบบฟอร์มที่ราชการกำหนด (ปจ.1 หรือ ปจ.2) ความถี่ในการตรวจขึ้นกับประเภทงานและพิกัดยก

ทำไมต้องตรวจเครนก่อนใช้งาน

• เพื่อให้แน่ใจว่าเครนใช้งานได้อย่างปลอดภัย
• เพื่อเตรียมความพร้อมของเครนและป้องกันความเสียหายระหว่างใช้งาน
• เพื่อให้ทราบปัญหาและข้อบกพร่องของส่วนประกอบปั้นจั่น
• เพื่อปฏิบัติตามกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการทำงานกับปั้นจั่น
• เพื่อสร้างความมั่นใจให้ผู้ปฏิบัติงาน

ประเภทของปั้นจั่นตามกฎหมาย

ประเภท	แบบฟอร์มการตรวจ
ปั้นจั่นชนิดอยู่กับที่	ปจ.1
ปั้นจั่นชนิดเคลื่อนที่	ปจ.2

ผู้ใช้งานปั้นจั่นทั้ง 2 ชนิดต้องตรวจเครนตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด วิศวกรต้องตรวจตามแบบฟอร์มที่ราชการกำหนดเท่านั้น และลงบันทึกรายงานในแบบฟอร์มขณะตรวจ เพื่อออกใบรับรองให้ปั้นจั่นตัวที่ตรวจ

ใครมีสิทธิ์ตรวจเครน

ผู้ตรวจสอบต้องมีคุณสมบัติตามที่กฎหมายกำหนด ได้แก่

• เป็นวิศวกรเครื่องกลระดับภาคีขึ้นไป และมีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุม (ใบ กว.)
• เป็นนิติบุคคลที่ได้รับอนุญาตจากกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานตามมาตรา 11
• เป็นบุคคลที่ได้รับอนุญาตจากกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานตามมาตรา 9

วิศวกรผู้ตรวจต้องขึ้นทะเบียนผู้ตรวจสอบเครนและมีเลขทะเบียนอนุญาต ไม่ว่าจะเป็นนิติบุคคลหรือบุคคลทั่วไป มิฉะนั้นการตรวจจะไม่ถูกต้องตามกฎหมาย

รายการที่ต้องตรวจตามกฎหมาย

• มีลวดสลิงเหลือในม้วนลวดสลิงไม่น้อยกว่าสองรอบตลอดเวลาที่ปั้นจั่นทำงาน
• มีชุดล็อกป้องกันลวดสลิงหลุดจากตะขอ และอยู่ในสภาพใช้งานได้อย่างปลอดภัย
• มีที่ครอบหรือกั้นส่วนที่หมุน ส่วนที่เคลื่อนไหว หรือส่วนที่อาจเป็นอันตราย และส่วนที่เคลื่อนที่หรือหมุนได้อยู่ห่างจากสิ่งก่อสร้างหรือวัตถุอื่นในระยะที่ปลอดภัย
• ลูกจ้างสวมเข็มขัดนิรภัยและสายช่วยชีวิตตลอดเวลาที่ทำงานบนแขนปั้นจั่นหรือชุดสะพาน
• มีพื้นกันลื่น ราวกันตก และแผงกันตกระดับพื้น สำหรับปั้นจั่นที่ต้องมีพื้นและทางเดิน
• มีเครื่องดับเพลิงที่เหมาะสมและพร้อมใช้งานที่ห้องบังคับปั้นจั่น หรือตำแหน่งที่ใช้งานได้สะดวก
• ปั้นจั่นติดตั้งบนฐานที่มั่นคงโดยมีวิศวกรรับรอง
• ชุดควบคุมเมื่อยกวัสดุถึงตำแหน่งสูงสุด (Upper Limit Switch) ใช้งานได้ตามปกติ
• ชุดควบคุมพิกัดน้ำหนักยก (Overload Limit Switch) ใช้งานได้ตามปกติ
• มีสัญญาณเสียงและแสงไฟเตือนภัยตลอดเวลาที่ปั้นจั่นทำงาน ติดตั้งให้เห็นและได้ยินชัดเจน
• มีป้ายบอกพิกัดน้ำหนักยกที่ปั้นจั่นและรอกของตะขอ พร้อมป้ายเตือนอันตรายที่เห็นได้ชัดเจน
• มีคู่มือการทำงานกับปั้นจั่น เพื่อให้พนักงานทำงานได้อย่างปลอดภัย

การตรวจปั้นจั่นต้องเป็นไปตามประกาศหลักเกณฑ์และวิธีการทดสอบส่วนประกอบและอุปกรณ์ของปั้นจั่น พ.ศ. 2554

อุปกรณ์ช่วยยกที่ต้องตรวจด้วย

นอกจากตัวเครนแล้ว ยังต้องตรวจอุปกรณ์ช่วยยก (Standard Lifting Equipment) เช่น

• ลวดสลิง (Steel Wire Rope)
• สลิงผ้าใยสังเคราะห์ (Polyester Sling)
• สลิงยก (Wire Rope Slings)
• โซ่เหล็ก (Steel Chain) และโซ่ยก (Lifting Chain Slings)
• ชุดตะขอยก (Hooks)
• สเก็น (Shackle) และมาสเตอร์ลิงค์ (Master Link)
• อุปกรณ์เหล็กประกอบชุดยกอื่นๆ (Rigging Hardware)

ต้องตรวจเครนบ่อยแค่ไหน

ความถี่ขึ้นกับประเภทงานและพิกัดยกอย่างปลอดภัยตามที่ผู้ผลิตกำหนด

ประเภทงาน	พิกัดยก	ความถี่ในการทดสอบ
งานก่อสร้าง	ไม่เกิน 3 ตัน	ทุก 6 เดือน
งานก่อสร้าง	มากกว่า 3 ตัน	ทุก 3 เดือน
งานอื่นๆ	ตั้งแต่ 1 ตัน ไม่เกิน 3 ตัน	ทุก 1 ปี
งานอื่นๆ	มากกว่า 3 ตัน ไม่เกิน 50 ตัน	ทุก 6 เดือน
งานอื่นๆ	มากกว่า 50 ตัน	ทุก 3 เดือน

กรณีพิเศษ

• ปั้นจั่นที่ไม่มีพิกัดยกตามที่ผู้ผลิตกำหนด ให้วิศวกรเป็นผู้กำหนดพิกัดยก
• ปั้นจั่นที่หยุดใช้งานตั้งแต่ 6 เดือน หรือซ่อมแซมในส่วนที่มีผลต่อความปลอดภัย ต้องทดสอบใหม่ก่อนใช้งาน

น้ำหนักที่ใช้ทดสอบเครน

สถานะเครน	เงื่อนไข	น้ำหนักทดสอบ
ปั้นจั่นใหม่	ขนาดไม่เกิน 20 ตัน	1 เท่า แต่ไม่เกิน 1.25 เท่าของพิกัดยก
ปั้นจั่นใหม่	มากกว่า 20 ตัน แต่ไม่เกิน 50 ตัน	เพิ่มอีก 5 ตันจากพิกัดยกอย่างปลอดภัย
ปั้นจั่นที่ใช้งานแล้ว	ทั่วไป	1.25 เท่าของน้ำหนักใช้งานจริงสูงสุด โดยไม่เกินพิกัดยกตามที่ผู้ผลิตกำหนด
ปั้นจั่นที่ใช้งานแล้ว	ไม่มีพิกัดยกจากผู้ผลิต	วิศวกรเป็นผู้กำหนดพิกัดยกในการทดสอบ

คำถามที่พบบ่อย

ปจ.1 กับ ปจ.2 ต่างกันอย่างไร

ปจ.1 คือแบบฟอร์มตรวจปั้นจั่นชนิดอยู่กับที่ ส่วน ปจ.2 คือแบบฟอร์มตรวจปั้นจั่นชนิดเคลื่อนที่

เครนโรงงานพิกัด 5 ตัน ต้องตรวจบ่อยแค่ไหน

ปั้นจั่นที่ใช้ในงานอื่นที่ไม่ใช่งานก่อสร้าง พิกัดมากกว่า 3 ตันแต่ไม่เกิน 50 ตัน ต้องทดสอบตามวาระทุก 6 เดือน

เครนที่หยุดใช้งานนานต้องตรวจใหม่หรือไม่

ต้อง ปั้นจั่นที่หยุดใช้งานตั้งแต่ 6 เดือนขึ้นไป หรือซ่อมแซมในส่วนที่มีผลต่อความปลอดภัย ต้องทดสอบใหม่ก่อนใช้งาน

ALLA ช่วยอะไรได้บ้าง

ALLA ใส่ใจความปลอดภัยของผู้ใช้เครนและรอกทุกคน และเป็นตัวแทนจำหน่ายเครนและรอก STAHL ดูบริการตรวจเครนได้ที่ บริการตรวจเช็คเครนประจำปี หรือโทร 02-322-0776-8